1 Haziran 2026 tarihinde, ABD’deki bilim insanları tarafından gerçekleştirilen bir araştırma, kalıtsal özelliklerin sadece DNA dizileriyle açıklanamayabileceğini gösterdi. Fareler üzerinde yapılan bu çalışma, üç nesil boyunca genetik ve epigenetik değişimlerin incelenmesiyle, bazı özelliklerin Gregor Mendel’in 19. yüzyılda ortaya koyduğu klasik kalıtım kurallarına uymadığını ortaya koydu. Araştırma sırasında incelenen epigenetik kalıtım örneklerinin yaklaşık yüzde 7’sinin beklenen genetik kalıplardan farklı davrandığı tespit edildi.
DNA Değişmeden Özelliklerin Aktarılması
Araştırmanın temelinde “epigenetik” adı verilen bir mekanizma bulunuyor. Epigenetik değişimler, DNA’nın yapısını değiştirmeden genlerin çalışma şekillerini etkileyen kimyasal işaretlerden oluşuyor. Bilim insanları, özellikle DNA metilasyonu adı verilen kimyasal işaretleri izleyerek, bazı özelliklerin anne ve babadan beklenmedik şekillerde aktarılabildiğini keşfetti. Ayrıca, ebeveynlerde bulunmayan bazı epigenetik işaretlerin yavrularda doğrudan ortaya çıktığı gözlemlendi. Çalışmada 54 “ortaya çıkan” kalıtım vakası kaydedildi. Araştırmanın yazarlarından Andrew Feinberg, bazı metilasyon işaretlerinin adeta “yoktan var olmuş gibi göründüğünü” ifade etti.
Memelilerde Paramutasyon Olayı
Bu çalışma, memeliler üzerinde doğal olarak gerçekleşen “paramutasyon” olayını da ilk kez gözler önüne serdi. Paramutasyon, bir kromozom üzerindeki epigenetik işaretlerin diğer kromozomu etkileyerek benzer değişiklikleri tetiklemesi anlamına geliyor. Araştırmacılar bu durumu, sperm gelişiminde önemli rol oynayan Capn11 adlı gende gözlemledi. İnsanlardaki benzer gen değişiklikleri ise kısırlık ve sperm bozukluklarıyla ilişkilendirilmektedir.
Çevresel Etkilerin Önemi
Araştırmacılar, paramutasyonun bulunduğu gen bölgesinin çevresel faktörlerden etkilenebilen DNA bölgeleriyle bağlantılı olduğunu belirtmektedir. Önceki çalışmalar, beslenme alışkanlıkları, stres ve travma gibi çevresel etkenlerin epigenetik değişimlerle ilişkili olabileceğini göstermiştir. Uzmanlar, yeni bulguların çevresel etkilerin yalnızca bireyleri değil, gelecek nesilleri de etkileyebileceği yönünde önemli ipuçları sunduğunu vurgulamaktadır.
İnsan Sağlığı Üzerindeki Etkileri
Bilim insanları, genetik ve epigenetik verilerin birlikte incelenmesinin kalıtsal hastalıkların anlaşılmasına önemli katkılar sağlayabileceğine inanmaktadır. Ekip, gelecekte insan genomları üzerinde benzer çalışmalar yapmayı, kalıtsal hastalıkların nedenlerini daha iyi anlamayı ve çevresel faktörlerin nesiller arası etkilerini araştırmayı planlıyor. Araştırma sonuçları, bilim dünyasının önde gelen dergilerinden Nature Genetics’te yayımlandı.
